राजूर माझे गाव आमदार वैभव पिचड

अकोले,ता.१३:अहमदनगर जिल्ह्यातील (सध्याचे अहिल्यानगर) Rajur हे गाव इतिहास, परंपरा आणि राजकीय नेतृत्वाची समृद्ध परंपरा लाभलेले गाव म्हणून ओळखले जाते. पेशवे काळात “राजाचा उर” म्हणून या गावाचा उल्लेख होत असल्याने पुढे त्याचे “राजूर” असे नामकरण झाल्याची आख्यायिका आजही ग्रामस्थ अभिमानाने सांगतात. सण-उत्सव, उरूस, प्रदर्शन, बोहडा यांसारख्या पारंपरिक संस्कृतीचे जतन आजही राजूरमध्ये मोठ्या उत्साहात केले जाते. ग्रामदैवतांच्या यात्रांपासून धार्मिक सोहळ्यांपर्यंत गावात सामाजिक ऐक्याचे दर्शन घडते. ग्रामीण संस्कृती आणि परंपरेचा वारसा जपत राजूरने काळानुसार विकासाचाही प्रवास केला आहे. राजकीय आणि सामाजिक घडामोडींमध्ये राजूरने अकोले तालुक्याचे नेतृत्व केले. स्वर्गीय नारायण नवाळी, B. K. Deshmukh तसेच Madhukarrao Pichad यांनी तालुक्याचे प्रतिनिधित्व करत राजूरचे नाव राज्यभर पोहोचविले. विशेषतः मधुकरराव पिचड यांच्या नेतृत्वामुळे राजूरची ओळख राज्य आणि देशपातळीवर निर्माण झाली. पूर्वी गावात रस्ते, वीज, आरोग्य व शिक्षण सुविधांचा मोठा अभाव होता. मात्र लोकप्रतिनिधींच्या राजकीय इच्छाशक्तीमुळे हळूहळू विकासकामांना गती मिळाली. आदिवासी बहुल गाव असल्याने स्थानिक नेतृत्वात आदिवासी समाजाचे वर्चस्व राहिले. स्वर्गीय नारायण रामजी देशमुख उर्फ तात्या यांनी गावचे नेतृत्व स्वीकारत ग्रामविकासाला दिशा दिली. तर वंजारी, तेली, माळी, सोनार, शिंपी अशा अठरापगड समाजातील लोकांनी उपसरपंच पदावर काम करत गावच्या प्रशासनात योगदान दिले. गावचे पोलीस पाटील म्हणून विलास भिकाजी देशमुख यांनी अनेक वर्षे जबाबदारी सांभाळली. ब्रिटिश काळात पोलीस पाटलाला विशेष महत्त्व होते. गावातील भांडणे, तंटे, चोरी किंवा गंभीर वाद हे चावडीवर बसून सामोपचाराने सोडविले जात. ग्रामव्यवस्थेतील लोकसहभाग आणि न्यायनिवाड्याची ही परंपरा राजूरच्या सामाजिक संस्कृतीचा महत्त्वाचा भाग मानली जाते.Rajur गावाची बाजारपेठ एकेकाळी तालुक्यातील प्रमुख व्यापारी केंद्र म्हणून ओळखली जात होती. विशेषतः मारवाडी व गुजराथी समाजाने येथे व्यापार व्यवसाय उभारून राजूरच्या आर्थिक विकासात मोठे योगदान दिले. व्यापारी वर्ग आणि आदिवासी समाज यांच्यात परस्पर विश्वासाचे नाते होते. बाजारपेठेचे संरक्षण करण्याची जबाबदारी स्थानिक आदिवासी समाज स्वतःच्या कर्तव्याप्रमाणे पार पाडत असे. राजूर बाजारपेठेवर दरोडा टाकण्याचा प्रयत्न काही दरोडेखोरांनी केल्याची घटना आजही ज्येष्ठ नागरिक सांगतात. मात्र त्या वेळी गावातील समाजधुरीण, व्यापारी आणि आदिवासी समाजाने एकजूट दाखवत हा हल्ला परतवून लावला. त्यामुळे राजूरची ओळख केवळ व्यापारी गाव म्हणून नव्हे, तर एकसंध सामाजिक बांधिलकी जपणारे गाव म्हणून निर्माण झाली. अकोले तालुक्याच्या राजकारण, सहकार आणि सामाजिक क्षेत्रातही राजूरचे महत्त्व अनन्यसाधारण राहिले आहे. अमृतसागर दूध संघ, Agasti Sahakari Sakhar Karkhana, पंचायत समिती, जिल्हा परिषद तसेच शिक्षण क्षेत्रात राजूरचा प्रभाव मोठ्या प्रमाणावर जाणवत होता. Madhukarrao Pichad यांनी जिल्हा परिषद सदस्य, पंचायत समिती सभापती, आमदार, राज्यमंत्री, कॅबिनेट मंत्री, आदिवासी विकास मंत्री, राष्ट्रवादी काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष तसेच विरोधी पक्षनेते म्हणून विविध पदांवर काम करत अकोले तालुक्याच्या विकासाला वेग दिला. त्यांच्या नेतृत्वाखाली तालुक्यात जलाशय उभारणी, शेतीसाठी पाणी उपलब्धता आणि टँकरमुक्त गावांची संकल्पना राबविण्यात आली. केवळ अकरा महिन्यांत उभारण्यात आलेला अगस्ती सहकारी साखर कारखाना हा राज्यातील आदिवासी समाजाचा महत्त्वाचा कारखाना ठरला. आदिवासी विकास निधीतून कोट्यवधी रुपयांचा निधी उपलब्ध करून देत तालुक्यातील ऊस तालुक्यातच प्रक्रिया करण्याची व्यवस्था निर्माण झाली. त्यामुळे शेतकऱ्यांना रोजगार आणि त्यांच्या मुलांना कारखान्यात कामाच्या संधी उपलब्ध झाल्या. Vaibhav Pichad आमदार झाल्यानंतर राजूर परिसरातील रस्ते, वीज आणि बसस्थानक विकासाला चालना मिळाली. दूध व्यवसायाला प्रोत्साहन देण्यासाठी जिल्हा बँकेमार्फत कर्ज उपलब्ध करून देण्यात आले. त्यामुळे शेतीला जोडधंदा म्हणून दुग्धव्यवसाय मोठ्या प्रमाणावर वाढला आणि आजही अनेक कुटुंबांचा तो प्रमुख आर्थिक आधार आहे. राजूर गावच्या पहिल्या महिला सरपंच म्हणून Hemlata Pichad यांची बिनविरोध निवड झाली. ग्रामस्थांनी त्यांना दिलेल्या या संधीमुळे राज्यात आदर्श निर्माण झाला. त्यांनी वृक्षलागवड, व्यसनमुक्ती आणि दारूमुक्ती अभियान राबवत राजूरसह १४७ गावांमध्ये जनजागृती केली. गावातील श्री दत्त मंदिरात भव्य अखंड हरिनाम सप्ताहाचे आयोजन करून युवक आणि महिलांमध्ये धार्मिक व सांस्कृतिक संस्कार रुजविण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. तसेच सामुदायिक विवाह सोहळ्यांचे आयोजन करून गरीब व आदिवासी समाजावरील आर्थिक भार कमी करण्यासाठी आदिवासी विकास विभागाच्या माध्यमातून आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून देण्यात आले. त्यामुळे राजूर गावाने सामाजिक, धार्मिक आणि विकासात्मक क्षेत्रात आदर्श निर्माण केल्याचे मानले जाते.Rajur गावाचा इतिहास हा संघर्ष, शिक्षण आणि विकासाचा प्रवास म्हणून ओळखला जातो. पूर्वी राजूर परिसरात शेती हा व्यवसाय अत्यंत मर्यादित होता. तुकड्या-तुकड्याची जमीन आणि पावसावर अवलंबून असलेली भातशेती एवढेच शेतकऱ्यांचे प्रमुख साधन होते. पाण्याअभावी वर्षातील केवळ चार महिने शेती होत असल्याने अनेक कुटुंबांची आर्थिक परिस्थिती हलाखीची होती. ज्यांच्याकडे विहिरी होत्या ते शेतकरी पावसाळ्यानंतर काही प्रमाणात पिके घेत असत, मात्र त्याचे प्रमाण अत्यल्प होते. काही जिद्दी शेतकऱ्यांनी एकत्र येत उपसा सिंचन योजना राबवून पाच ते दहा किलोमीटर अंतरावरून पाणी आणले. मात्र असे प्रयोग करणारे शेतकरी बोटावर मोजण्याइतकेच होते. त्यामुळे रोजगारासाठी शिक्षण हाच पर्याय तरुणांसमोर होता. प्रत्येक कुटुंबातील किमान एक व्यक्ती नोकरीला असावी, अशी मानसिकता तयार झाली होती. गावातील जिल्हा परिषद शाळेत इयत्ता पहिली ते चौथीपर्यंत शिक्षण घेतल्यानंतर विद्यार्थी Sarvodaya Vidya Mandir येथे माध्यमिक शिक्षण घेत असत. पुढील शिक्षणासाठी अकोले, संगमनेर अशा शहरांमध्ये वसतिगृहात राहून किंवा दररोज प्रवास करून अनेक तरुणांनी शिक्षण पूर्ण केले आणि विविध क्षेत्रांत नोकरी व व्यवसायात स्थिरावले. Vaibhav Pichad यांनीही राजूरमध्येच बालपण घालवत मराठी शाळेत शिक्षण घेतले. वडील Madhukarrao Pichad यांच्या राजकीय वारशाला पुढे नेत त्यांनी २०१४ नंतर तालुक्याचे नेतृत्व केले. आमदार झाल्यानंतरही त्यांनी जन्मभूमी असलेल्या राजूरच्या विकासाला प्राधान्य दिल्याचे स्थानिक नागरिक सांगतात. राजूर गावचा पेढा राज्यभर प्रसिद्ध असून गावात सहा ते दहा पेढ्यांची दुकाने आहेत. Bhandardara, Kalsubai Peak आणि Harishchandragad येथे येणारे पर्यटक राजूरचा पेढा घेतल्याशिवाय पुढे जात नाहीत, अशी स्थानिकांमध्ये म्हण प्रचलित आहे. काळानुसार राजूरच्या शेतीतही मोठा बदल झाला. पारंपरिक भातशेतीबरोबर गहू, हरभरा, सोयाबीन, बाजरी, मका, ऊस तसेच भाजीपाल्याची शेती मोठ्या प्रमाणावर होऊ लागली. सिंचन सुविधा वाढल्याने शेतकऱ्यांच्या आर्थिक परिस्थितीतही सुधारणा झाली. शिक्षण क्षेत्रातही राजूरने मोठी प्रगती केली आहे. गावात तीन माध्यमिक विद्यालये, एक आयटीआय, दोन इंग्रजी माध्यमाच्या शाळा, एक आश्रमशाळा, एक नर्सिंग कॉलेज आणि एक वरिष्ठ महाविद्यालय कार्यरत असून सुमारे पाच हजार विद्यार्थी शिक्षण घेत आहेत. आरोग्य सुविधांसाठी ग्रामीण रुग्णालय उपलब्ध असून वीजपुरवठा सुरळीत राहावा यासाठी भोजदरी येथे १३२ केव्हीचे वीज उपकेंद्र उभारण्यात आले आहे. त्यामुळे शिक्षण, शेती, आरोग्य आणि पायाभूत सुविधांच्या माध्यमातून राजूर गावाने विकासाचा नवा चेहरा निर्माण केला आहे.