माझे गाव आमदार लहामटे

अकोले,ता.१३:आमदार डॉ. किरण लहामटे यांनी दैनिक सकाळ प्रतिनिधींशी बोलताना आपल्या गावाची महती इतिहास लोक संस्कृती सांगताना ते म्हणाले माझं गाव हरिशचंद्र गडाच्या कुशीत वसलेले लव्हाळी हे गाव आजूबाजूला सह्याद्रीच्या मोठं मोठ्या लांबच लांब पर्वत रांगा असणारा अतिदुर्गम आदिवासी परिसर सुरुवातीच्या काळात माझ्या या जन्म गावात लहानपण गेले या गावात रांगलो, खेळलो,धावलो शिकलो नंतर शिक्षणासाठी साकिरवाडी येथे गेलो राजूर हे गाव माझी कर्मभूमी मात्र जननी जन्मोभूमी स्वर्गापेक्षा सुंदर आहे .हरिशचंद्र गड परिसरातील लव्हाळी गाव निसर्ग सौंदर्याने नटलेले आहे .पूर्वी इथे रस्ते,वीज,पाणी याची सोय नव्हती ,मातीची व कौलारू घरे होती,ही घरे पावसाळ्यात गळू नये म्हबून चाळून घेतली जायची फुटलेली कौले बदलून नव्याने कौले टाकली जायची असा या गावात माझा जन्म झाला वडील शाळा मास्तर, आई शेती व घरकाम करायची २भाऊ१बहीण व मी असा आमचा परिवार गावातील लोक भोळी भाबडी ,सुतार,लोहार न्हावी,तेली,शिंपी ,परीट असा बारा बलुतेदारसमाजाचा गावाशी नेहमी संपर्क असायचा पावसाळ्यापूर्वी सुतार बाबा यायचा शेतीचे लाकडी काम करून द्यायचा, लोहार बाबा शेतीचे लोखंडी अवजारे नांगर,विळे, कोयते,कुऱ्हाड, करून द्यायचा तर परीट घोड्यावर येऊन कपडे ,गोधड्या धुऊन द्यायचा तेली चार महिने पुरेल इतके तेल तर वंजारी बोंबील ,मांदिले देऊन जायचा व चारमहिन्यांनी पीक आल्यावर धान्य रूपाने बिदागी घेऊन जायचे : “जननी जन्मभूमी स्वर्गापेक्षाही सुंदर असते, याचा प्रत्यय मला माझ्या लव्हाळी गावाकडे पाहिल्यावर आजही येतो,” अशा भावनिक शब्दांत आमदार डॉ. किरण लहामटे यांनी आपल्या बालपणीच्या आठवणींना उजाळा दिला. दैनिक सकाळ प्रतिनिधींशी संवाद साधताना त्यांनी हरिश्चंद्रगडाच्या कुशीत वसलेल्या आपल्या जन्मगावाची महती, इतिहास आणि लोकसंस्कृती उलगडून सांगितली. “सह्याद्रीच्या उंचच उंच पर्वतरांगांनी वेढलेल्या अतिदुर्गम आदिवासी भागातील लव्हाळी गावात माझे बालपण गेले. याच मातीत मी रांगलो, खेळलो, धावलो आणि शिकलो. पुढे शिक्षणासाठी साकिरवाडी येथे गेलो, तर राजूर ही माझी कर्मभूमी ठरली,” असे ते म्हणाले. लव्हाळी गावाचे वर्णन करताना त्यांनी सांगितले की, पूर्वी गावात रस्ते, वीज आणि पाण्याच्या सुविधा नव्हत्या. मातीची आणि कौलारू घरे हेच गावाचे वैशिष्ट्य होते. पावसाळ्यापूर्वी घरांची डागडुजी केली जाई. फुटलेली कौले बदलून नवीन कौले टाकली जात. “अशा साध्या, संघर्षमय वातावरणात माझा जन्म झाला. वडील शाळामास्तर होते, तर आई शेती आणि घरकाम सांभाळत होती. दोन भाऊ, एक बहीण आणि मी असा आमचा परिवार होता,” असे त्यांनी सांगितले. गावातील सामाजिक रचनेविषयी बोलताना त्यांनी बारा बलुतेदार पद्धतीची आठवण सांगितली. “सुतार बाबा शेतीची लाकडी कामे करायचे, लोहार बाबा नांगर, विळे, कोयते, कुऱ्हाडी तयार करून द्यायचे. परीट घोड्यावर येऊन कपडे व गोधड्या धुऊन द्यायचा. तेली वर्षभर पुरेल इतके तेल आणून द्यायचा, तर वंजारी बोंबील व मांदेली देऊन जायचा. चार महिन्यांनंतर पीक आल्यानंतर त्यांना धान्यरूपाने बिदागी दिली जायची,” असे सांगताना त्यांनी जुन्या ग्रामीण जीवनपद्धतीचे जिवंत चित्र उभे केलेवाघ बारसं हा सण आमचे गावात फार महत्वाचा सण या दिवशी आम्ही मुले निघायचो अगोदर जंगलातील लाकडे गोळा करून चूल पेटवायचो त्यात मोठे भगुले ठेवून त्यात भाताची खीर बनवायचो मग नदीच्या काठावर जाऊन अंघोळ करून आमच्यातील एक वाघ्या व्हायचा त्याला आम्ही मुले भाताचे छोटे गोळे करून मारायचो सूर पारंब्या खेळत दिवस मावळतीला आला की पुन्हा नदीत डुबकी मारून जनावरे घेऊन घरी जायचो नंतर रात्रीच्या वेळी चिली पाटीचा खेळ व्हायचा गावात लोक एकमेकांच्या सुखदुःखात सहभागी व्हायचे अतिशय रमणीय वातावरण असायचे आमच्या कडे इर्जुक असायची इर्जुक म्हणजे सामुदायिक कामे केली जायची एखाद्या शेतकर्यांचे शेत तयार करणे फुटलेला बांध तयार करणे,पडघई,राबणीच्या कामाला लोक एकत्र येऊन काम करायचे दिवस मावळतीला गेला की तिखट गोडाचे जेवण असायचे गाणे ,नाच व्हायचे असा गावगाडा चालायचा माझे वडील शाळा मास्तर असल्याने रात्रीच्या वेळी रात्र शाळा भरायची गावातील गायखे,म्हणजे गुराखी तरुण मोठाले टोंगळे कोपरी व अर्ध्या इजारीत शाळेला यायचे त्यांना इकडून एक वाटी तिकडून एक वाटी मध्यभागी एक काठी तो झाला क असे मूळ अक्षरे शिकवली जायचे “पूर्वी शिक्षणाचा अभाव असल्याने गावात जातीभेद, अंधश्रद्धा आणि व्यसनांचे प्रमाण मोठ्या प्रमाणावर होते. मात्र शिक्षण आणि सामाजिक प्रबोधनामुळे गावाचा चेहरामोहराच बदलला,” अशा शब्दांत आमदार डॉ. किरण लहामटे यांनी आपल्या लव्हाळी गावातील सामाजिक परिवर्तनाचा प्रवास उलगडून सांगितला. “त्या काळात एखाद्याचे आरोग्य बिघडले की डॉक्टरांऐवजी अंगारे-धुपारे केले जायचे. अनेकदा योग्य उपचार न मिळाल्याने मृत्यूही ओढवायचा. मागासवर्गीय लोकांना पाणी, बियाणे किंवा जेवणही दिले जात नव्हते. अशा परिस्थितीत माझे वडील शिक्षक असल्याने परिवर्तनाची सुरुवात आमच्या घरापासून झाली. त्यांनी कधीच कोणाला नाकारले नाही,” असे ते म्हणाले. ते पुढे म्हणाले, “त्या काळात मागासवर्गीय लोकांना जर्मलच्या भांड्यात पाणी किंवा अन्न मागावे लागायचे. मात्र आमच्या कुटुंबाने त्यांना घरात बसवून जेवण दिले. वडिलांनी सातत्याने प्रबोधन करून गावातील सामाजिक दरी कमी करण्याचा प्रयत्न केला. त्यातूनच गावात एकोपा निर्माण झाला.” गावातील लोकजीवनाचे चित्र उभे करताना त्यांनी सांगितले की, “गावात एखादे पत्र आले की लोक ते वाचून घेण्यासाठी वडिलांकडे यायचे. वडील त्यांना पत्राचा मजकूर वाचून दाखवायचे. त्यामुळे लोकांना त्यांच्या नातेवाईकांच्या सुख-दुःखाच्या गोष्टी समजायच्या. आज लव्हाळी गावात सर्व जाती-धर्मातील लोक गुण्यागोविंदाने एकत्र राहतात, हीच त्या प्रबोधनाची खरी कमाई आहे.” गावाच्या आर्थिक परिस्थितीविषयी बोलताना त्यांनी सांगितले, “गावातील शेती तुकड्या-तुकड्यांची होती. भात हे मुख्य पीक होते. शेतीची कामे संपल्यानंतर गावातील कर्ते पुरुष रोजगारासाठी नारायणगाव, जुन्नर परिसरात मजुरीसाठी जात असत. दिवाळीपूर्वी मजुरीच्या पैशातून किराणा आणि कपडे घेऊन ते गावाकडे परतायचे.” “मी शिक्षणासाठी अहिल्यानगर येथे गेलो. माझ्यासोबत गावातील अनेक मित्र शिक्षण आणि नोकरीसाठी बाहेर पडले. कालांतराने गावाची परिस्थिती बदलली. शेतीला पाणी मिळाले. भाताबरोबरच गहू, हरभरा, भाजीपाला, सोयाबीन अशी विविध पिके शेतात बहरू लागली. त्यामुळे रोजगारासाठी होणारी भटकंती थांबली आणि गाव आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनू लागले,” असे त्यांनी सांगितले.