शुभेछ्या

आयुष्याच्या कठीण वळणावार साथ देत कठीण प्रसंगावर मात करत सुखा पर्यंत येण्यात सिंहाचा वाटा तुझा... तूझ्या मनातील सर्व इच्छा पूर्ण होवो हीच ईश्वर चरणी प्रार्थना.. लग्न वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा निर्मला!

काळ भात देतो सुगधं

अकोले ,ता.२०:(शांताराम काळे)आदिवासी भागात काळी साळ (काळ भात)हि दुर्मिळ तांदळाची जात असून खायला रुचकर व स्वाधीष्ट असलेली साळ आता फारशी दिसत नसली तरी लोक पंचायत हि संस्था तिचे संवर्धन व्हावे म्हणून प्रयत्न करीत असून शेतकर्यांना बी देऊन जास्तीत जास्त उत्पादन वाढवण्यासाठी शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करीत आहेंत .या तांदळाची गोडी मुबई,पुणे,नाशिक,नगर या शहरी ग्राहकांना लागली आहे.हि काळी साळ इतरत्र मिळत नसल्याने शहरातील ग्राहक खेड्या पाड्यात हिंडताना दिसतात .अकोले तालुक्यातील गुहिरे ,रतनवाडी ,शिगन वाडी ,कुमशेत ,शिरपुंजे ,शेणीत ,केली-कोतूळ ,केळी ओतूर ,अम्बेवांगण ,चिंचोडी या भागात काळ भाताचे उत्पादन घेतले जाते .मात्र या तांदळाची उत्पादकता कमी असल्यानी आदिवाशी शेतकरी या तांदळाचे पिक मोठ्या प्रमाणात घेत नाही त्या एऐवजी सोनम ,इंद्र्यानी ,२४८,गरे,दप्तरी ,या जातीचे लागवड करतात .काळ्या साळीचे उत्पादन दिवसेन दिवस कमी होत आहे .मात्र काही शेतकरी आपल्या पुढील पिढीला या तांदळाच्या जातीचे सवर्धन करण्याचे धडे देत आहेत तर लोक पंचायत हि संस्था शेतकरी व त्यांच्या हिताच्या अनेक योजना व उपक्रम राबवीत आहे.त्यातून आपल्या संस्कृतीची विविधता टिकावी यासाठी तसेच काळ भात नाम शेष होऊ नये यासाठी आदिवासी भागात प्रबोधन शिबिरे घेतली जात आहे.मात्र कृषी खाते व आदिवाशी विकास हि शासनाची खाती याबाबीकडे डोळे झाक करीत आहे ,नुकतेच राजूरचे प्रदर्शन संपन्न झाले यावेळी शेती मालाचेही प्रदर्शन भरविण्यात आले मात्र भाताच्या कुठल्याही जाती दिसल्या नाही .याबाबत कृषी खाते अनभिज्ञ का ?असा सवाल हि निर्माण झाला आहे. काळ भाताचे उत्पादन सेवा निवृत्त पोलिस अधिकारी चंद्रकांत बांगर यांनी गेली ३ वर्षपासून हे पिक घेऊन आदिवासी शेतकर्यांना मार्गदर्शन करत आहे. हा काळ भात चुलीवर ठेवला तर सर्व परिसरात त्याचा सुगंध दरवळतो तर गाईच्या दुधाबरोबर तो खाल्ला तर मन तृप्त होते असे आदिवासी शेतकरी सांगतात त्यामुळे या भाताला मोठी मागणी आहे.१०० रुपये किलो असा भाव या तांदूळ मिळवतो .आदिवासी भागात या भाताला काळी साळ म्हणतात मात्र शेतकरी हा तांदूळ करण्यास उदासीन आहे .तरी काही शेतकरी उदा.चंद्रकांत बांगर आज हि २२० पोती तांदूळ उत्पादन घेऊन एक आदर्श निर्माण करतात .पुणे येथे शेती प्रदर्शनात त्यांनी काळ भाताचे वान नेउन आदिवासी भागाचे प्रतिनिधित्व केले हे विशेष ...फोटो....चंद्रकांत बांगर आपल्या शेतात भात पीक घेताना शांताराम काळे

कौठवाडी येथील पेटत्या कठ्यांची अनोखी यात्रा काल रविवार, दिनांक 19.5.2024 रोजी संपन्न झाली.यानिमित्ताने हा थरार एकदा प्रत्यक्ष बघाच

कौठवाडी येथील पेटत्या कठ्यांची अनोखी यात्रा काल रविवार, दिनांक 19.5.2024 रोजी संपन्न झाली.यानिमित्ताने हा थरार एकदा प्रत्यक्ष बघाच

कौठवाडी येथील पेटत्या कठ्यांची अनोखी यात्रा काल रविवार, दिनांक 19.5.2024 रोजी संपन्न झाली.यानिमित्ताने हा थरार एकदा प्रत्यक्ष बघाच

अकोले तालुक्यातील कौठवाडी येथील पेटत्या कठ्यांची अनोखी यात्रा काल रविवार, दिनांक 19.5.2024 रोजी संपन्न झाली.यानिमित्ताने हा थरार एकदा प्रत्यक्ष बघाच *कठ्याच्या यात्रेतील धगधगता थरार...!* आधुनिक जीवनशैलीमुळे आपण आपले नैसर्गिक जीवन आणि प्रसन्न मन त्या संस्कृतीच्या हवाली केले आहे. त्याचे काही बरे-वाईट परिणामही आज आपण भोगतो आहोत. मात्र, सह्याद्रीतील गिरीकंदरांत राहणारा आदिवासी समाज अजूनही त्यांच्या पारंपरिक सामाजिक आणि सांस्कृतिक धारणांना चिकटून जीवन जगतो आहे. आदिवासींचे जीवन, त्यांच्या रुढी, परंपरा, श्रद्धा-अंधश्रद्धा, वहिवाट इत्यादींशी एकरूप झाल्याचे दिसून येते. जीवनात आनंदी राहण्याचा मंत्रच जणू या लोकसंस्कृतीने, परंपरेने आदिवासींना बहाल केला आहे. दरवर्षी चैत्र, वैशाखाच्या सुमारास हे लोक रिकामे होतात. गावांच्या सामुदायिक जत्रांचा तो हंगाम असतो. आदिवासी समाजाची धार्मिकता आणि श्रद्धा यातून दिसते. याशिवाय आदिवासींच्या सांस्कृतिक वेगळेपणाचे मनोज्ञ दर्शनही यातून घडते. अत्यंत तन्मयतेने आणि उत्साहाने हे लोक यात सहभागी होतात. कौठवाडी. अकोले तालुक्यातील राजूरजवळचे असेच दुर्गम आदिवासी खेडे. अक्षय्य तृतीयेनंतरच्या पहिल्या रविवारी येथे बिरोबाची मोठी यात्रा भरते. कठ्याची यात्रा म्हणून तिची ख्याती सर्वदूर पसरलेली. पुणे, ठाणे, नाशिक आणि नगर जिल्ह्यातील भाविक आणि जिज्ञासू येथे मोठी गर्दी करतात. खरे तर बिरोबा हे धनगर समाजाचे दैवत. परंतु येथे कौठवाडीत हा उत्सव साजरा करतात ते महादेव कोळी समाजाचे भाविक. महाराष्ट्राच्या­ लोकसंस्कृतीशी नातं सांगणारा असाच इथला यात्रोत्सव असतो. येथील बिरोबाच्या देवस्थानची आख्यायिकाही मजेशीर आहे. पुणे जिल्ह्यातील चिल्हेवाडी-पाचघ­रचे धनगर लोकं कधी काळी मेंढ्या चारीत चारीत या भागात आले.एका मुक्कामी त्यांना ती पाटी काही उचलेना. मग परतीच्या वाटेवरील मेंढपाळांनी दोघांना देवाच्या पुजेअर्चेसाठी तेथेच ठेवले. बाकी मंडळी गावी परतली. येथील देवस्थान तेव्हापासूनचे! आद्य पूजा-यांची नावे भोईर. म्हणून आजही पूजेचा मान गावातील भोईरांना मिळतो. पूर्वी येथे छोटेखानी मंदिर होते. गावक-यांनी त्याचा अलिकडेच जीर्णोद्धार केलाय. सध्या येथे सभामंडपासह टुमदार मंदिर उभे आहे. चोहोबाजूने सह्य पर्वताच्या डोंगररांगेनं वेढलेल्या कौठवाडीला अभिजात निसर्ग सौंदर्याचे वरदान लाभलेय. येथील यात्रेचे वैशिष्टय म्हणजे पेटलेले कठे (घागरी)डोईवर घेऊन धुंद भक्तगण मध्यरात्रीपर्यं­त बिरोबाच्या चौथऱ्याभोवती फेऱ्या मारत असतात. प्रत्येक फेरीगणिक किलोकिलोने भाविक मंडळी गोडतेल ओतत असतात. पेटवलेल्या घागरीत गोडतेल ओतण्यामागे भाविकांची श्रद्धा असते. तापलेले हे तेल कठ्यांतून खाली उघड्या अंगावर ओघळते. शिलगलेल्या आगीच्या ज्वालांनी लालबुंद झालेल्या आतील निखाऱ्याने, तापलेल्या तेलाने भाविकांना कोणतीही इजा होत नाही, भाजत नाही, असा समज परंपरेने चालत आलाय. खरं म्हणजे अशी इजा कोणाला झाल्याचे दिसून आलेले नाही. एरवी निखार्‍याजवळ हात गेला तरी आपल्या हाताला चटका बसतो, या पार्श्वभूमीवर येथील हे रोमांचकारी दृश्य बघणाऱ्याला काहीसे चक्रावून टाकते. 'कठा' म्हणजे काय, तर बुडाच्या बाजूने कापलेली घागर. कापलेला भाग या घागरीत आतील बाजूस उपडा करून ठेवतात. खैर, जांभूळ, साग, सादडा अशा ढणाढणा पेटणाऱ्या वनस्पतींची धपलाटे घागरीत उभी भरतात. पेट घेतलेला कठा विझू नये, म्हणून आत कापूर, कापूस टाकतात. बाहेरच्या बाजूने अष्टगंध, चंदनाच्या रंगाने छानदार नक्षी काढतात. रानचाफ्याच्या विविध रंगी फुलांनी कठा सुंदर रितीने सजवतात. सजवलेले हे कठे बिरोबाच्या मंदिरासमोर मांडतात. भाविक गण किटली-बाटलीत आणलेले तेल यात ओतत असतात. आदिवासी श्रद्धाळू बिरोबला नवस बोलतात. नवसपूर्ती झाली की ते बिरोबाला नवसाचा कठा आणतात. नवसाला पावणारा देव म्हणून हजारो आदिवासींची बिरोबावर श्रद्धा आहे. दरवर्षी यात्रेत ३५-४० कठे असतात. एकाच वेळी ते चेतवले जातात. ज्यांच्या अंगात बिरोबा 'संचारतो' असे भक्तगण कठा डोईवर घेवून मिरवतात. डोक्यावर पेटलेले कठे... त्यातून उसळणाऱ्या तप्त ज्वाला... फेरीगणिक ओतले जाणारे तेल... मंदिरात अविरतपणे सुरु असलेला घंटानाद... दैवताच्या नावाचा जयघोष... संबळ, धोदाणा-पिपाणी, डफ, तशा अशा पारंपरिक वाद्यांचा गजर शिवारभर दुमदुमतो आहे... 'हाईऽऽऽ हाईऽऽऽ' असा एक लयबद्ध चित्कार भक्तगणांच्या मुखातून बाहेर पडतो आहे... उघड्या अंगावर तापलेले तेल ओघळतेय... फेऱ्यांमागून फेऱ्या सुरूच आहेत... निशाणाच्या काठीमागून मिरवणूक चाललेली... नऊ-साडेनऊला सुरु झालेली मिरवणूक मध्यरात्रीपर्यं­त सुरूच असते... कोठून कोठून आलेले हजारो भाविक-यात्रेकरू हा नजारा श्वास रोखून, विस्मयचकित मुद्रेनं पाहातच राहतात. आदिवासी संस्कृतीचा हा चित्तवेधक आविष्कार पाहताना थक्क होऊन जातात... आता कठ्यांची मिरवणूक संपलेली असते. आपण माघारी फिरतो. परतीच्या वाटेवरून चालू लागतो. तेव्हादेखील आपल्या डोळ्यांसमोर नाचत असतात काळोखाच्या पार्श्वभूमीवर पेटलेले हलते पलिते... मंगल वाद्यांचा नाद अजून कानात घुमत राहतो... काहीतरी 'निराळे' पाहायला मिळाल्याची साक्ष आपण स्वतःलाच देत असतो. अशी ही कठ्याची यात्रा एकदा तरी प्रत्यक्ष बघावी... (लेखक शिक्षक असून, अॅक्टिव टीचर्स फोरमचे(महाराष्ट्र) संयोजक आहेत.) Mobile No. 9422855151

मंजुषा ..फक्त पत्नी नाही तर जीवनसाथी!

आज आमच्या लग्नाला ३२ वर्ष झाली आयुष्यातील यशस्वी सहजीवनाचा ३२ वर्षाचा प्रवास पूर्ण करत असताना थोडंसं लिहाव वाटलं म्हणून हा शब्दप्रपंच सामाजिक, राजकीय, कौटुंबिक व खाजगी आयुष्य व्यतीत करत असताना महाविद्यालयीन जीवनातील विद्यार्थीदशेत असल्यापासून वाडवडीलांच्या पुण्याईने थोरा-मोठ्यांच्या आशिर्वादाने अनेक क्षेत्रात काम करण्याची संधी फार कमी वयातच मला व माझ्या सौभाग्यवतीला लाभली दुर्दम्य इच्छाशक्ती, प्रबळ महत्वकांक्षा, दीनदुबळ्यांसाठी काम करण्याची असलेली उर्मी व अपार कष्टाची किनार या सर्वांच्याच जोरावर एका शिक्षकांच्या घरात जन्माला येऊन अकोले तालुक्यातील राजुर,गोंदीशी, कातळापूर अशा प्रभावशाली गावांचे शिक्षक पद भूषवताना माझे आठ बहीण भावंडे सांभाळताना गरिबीची रेष ओरखडू न देणारे माझे वडील व हाळी पाटी करून आम्हा बहीण भावंडाना सांभाळणारी आई तिच्या संस्कारात वाढून आम्ही कष्टाने शिक्षण घेतले त्यातच माझे १९९२ रोजी झालेले लग्न व आमच्या कुटुंबात आलेली माझी पत्नी मंजुषा हिने आपले माहेरचे व सासरचे संस्कार जोपासत माझा संसार यशस्वीरीत्या पार पाडला आज आमच्या लग्नाला ३२ वर्ष झाली परंतु मला ३२ वर्षे साथ देणारी मंजुषा ..फक्त पत्नी नाही तर जीवनसाथी! मस्त बहरलेलं नातं.ऋषी , स्वप्नील मुळे आणखीच खुललेलं. ३२ वर्ष झाली तरीही नात्यातला टवटवितपणा तोच. महिलांना सुपरमॅनेजर का म्हणतात, ते मंजुषा कडे पाहिलं की कळतं. एक उत्तम गृहिणी , प्राचार्य पद सांभाळताना उत्कृष्ट प्रशासन उपेक्षित घटकातील मुलामुलींना असणारा तिचा आधार व माझ्यामागे खंबीरपणे उभी राहणारी एक सहचारिणी त्यामुळेच मी गेली ३२ वर्षे अनेक संकटाना सामोरे जात संघर्ष करीत टिकून आहे . शिक्षण संस्थेचे काम करताना तिने दिलेले सल्ले मोलाचे ठरले माझं पत्रकारितेचं करिअर हे सातत्यानं चढउताराचं. मात्र कसलीही कुरबुर न करता तिची साथ कायम राहिली. हीच मंजुषा आहे. स्वत:च्या हक्काव्यतिरिक्त आणखी काहीच न मागणारी. अगदी हट्ट करूनही गरजेव्यतिरिक्त काहीच न घेणारी. आज लग्नाला ३२ वर्ष झाली. मात्र तेच प्रेम आहे. दिवसागणिक आणखीच मुरत चाललेलं. श्वासासारखंच तिचं अन् माझं नातं आहे!…. सखे  तुझ्या सोबती ग काटे सुद्धा फुले वाटे अन तुझ्या विरहाने फुले सुद्धा मला बोचे सखे तुझ्या सहवासात मला जगणे मान्य होते अन तुझ्या विरहाने मला मरणे भाग होते  तुझाच शांताराम बापू काळे

गंगाराम धिंदळे

अकोले,ता.७: मूळा नदी वर केटी वेयर बंधारे,शेततळे झाल्याने शेतीला पाणी उपलब्ध असून शेतकरी आपल्या शेतात पारंपरिक पीक घेण्याऐवजी नवनवीन फळ लागवड करत आहेत.तर नव्याने तरुण शेतकरी शेती करण्यास सरसावले असून मेहनतीच्या जोरावर अकोले तालुक्यातील आदिवासी दुर्गम भागातील धामणवण येथील आदिवासी शेतकरी शांताराम बारामते,व त्यांच्या पत्नी गिरजाबाई यांनी शेडनेट शेतीत शेततळ्यातील पाण्यावर कलिंगडाची बाग उभी केली आहे. तर शिरपुंजे येथील गंगाराम धिंदळे व त्यांची पत्नी पूजा गंगाराम धिंदळे यांनी पारंपारिक भात शेती बरोबरच स्ट्रॉबेरी ,फळलागवड,भाजी पाला सह मत्स्य शेती व पर्यटन शेती करून शेती विकासाची गुढी उभारली आहे . चार हेक्टर क्षेत्र असणाऱ्या शांताराम बारामते यांनी सहा वर्षां पूर्वी शेतीची मशागत करत काही क्षेत्राचा अपवाद वगळता उरलेले क्षेत्र पिकाखाली आणले. त्यांनी कृषी विभागाच्या माध्यमातून शेताच्या वरील बाजूला ६० बाय ३० मीटरचे सुमारे साडे चार लाख लिटर हून अधिक क्षमतेचे शेत तळे तयार केले. पावसाळ्यात आपल्या विहिरीं मधील पाण्यातून ते हे शेत तळे भरुन घेतात. नवीन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करत त्यांनी बेड तयार करून त्यावर मल्चिंग पेपर टाकून ड्रीपच्या साह्याने विविध भाजीपाल्याची पिके ते घेऊ लागले आहेत . चौकट: कृषी विभागाच्या माध्यमातून पारंपारिक शेतीला फाटा देत पिके घेवू लागले. रब्बी आणि उन्हाळी हंगामात भाजीपाल्याची पिके घेत असतो.कृषी विभागाने दिलेल्या अनुदानातून शेडनेट उभे केले आहे. यात पावसाळा संपला की कलिंगडाचे पीक घेत आहे.सरासरी १७ ते १८ टन उत्पन्न मिळते.या वर्षी साडे चार हजार रोपे लावली असून ती साठ दिवसांची झाली असून फळे लगडली आहेत.उद्यापासून कलिंगडाची विक्री सुरू होईल. यामध्ये किमान दोन लाखाचा फायदा होईल असे शांताराम बारामते यांचे म्हणणे आहे . कोट..शांताराम बारामते, ( शेतकरी)धामणवन आमचे गिऱ्हाईक थेट विक्री व रस्त्यावरच असते त्यामुळे ताजी कलिंगडे त्यांना दिली जातात. चाळीस रुपयां पासून शंभर रुपये भाव मिळतो . या वर्षीही दोन ते अडीच लाख रुपयांचे उत्पन्न यातून मिळणार आहे.या बरोबरच इतर शेतात काकडी, ढोबळी मिरची व फरशी ची लागवड केली आहे.पत्नीची मोलाची साथ मिळते.उन्हाळयात जसजसे विहिरींचे पाणी कमी होत जाते तसतसे शेत तळ्यातील पाणी वापरत असतो. सर्व क्षेत्रात ड्रिप केल्यामुळे पाणी कमी पडत नाही. गांडुळ खत आणि जिवामृताचा वापर करत सेंद्रीय पध्दतीने शेती करत आहे. कोट.गिरजाबाई बारामते (शेतकरी महिला)आमच्या शेतात दिवसरात्र कष्ट करून आम्ही शेतीचा पोत सुधारवला आहे.. शेत तळे झाल्याने पिकांना पाणी मुबलक मिळते त्यामुळे आम्ही कलिंगड लागवड केली असून या फळ लागवडीतून आमचे आर्थिक उत्पन्न सुधारले आहे .कृषी विभागाने वेळोवेळी मार्गदर्शन केल्यामुळे पिकांची वाढ होण्यासाठी आम्ही विविध प्रयोग केले त्यातून आमच्या शेतीत भात पीकसोबतच भाजीपाला ,फळ लागवड यशस्वी झाल्याने आमचे आर्थिक उत्पन्न सुधारले.. कोट: आदिवासी दुर्गम भागातील शेतकऱ्यांनी पारंपरिक शेतीला फाटा देत नविन तंत्रज्ञानाचा वापर करावा आणि भरघोस उत्पन्न मिळवावे या साठी आम्ही नेहमीच शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करत असतो. शांताराम बारामते,गंगाराम धिंदळे यांनी सुधारीत तंत्रज्ञानाचा वापर करत आपली शेती उभी केली आहे.कृषी विभागाच्या बहुतांशी योजनांचा लाभ त्यांना दिला आहे. ते आपल्या शेतात राबवत असलेल्या नवीन तंत्रज्ञानाचा आदर्श घेवून शेतकऱ्यांनी आपल्या शेतात पिके घ्यावीत.बारामते यांच्या कार्याची दखल घेत त्यांना वसंतराव नाईक शेतीनिष्ठ शेतकरी पुरस्कार जाहीर झाला आहे.तर गंगाराम धिंदळे यांना देखील कृषिभूषण पुरस्कार प्राप्त आहे. अशोक साळी, अकोले तालुका कृषी अधिकारी - –---------------–----------------†****** स्वतःच्या शेतातून स्वतःच बनला उद्योजक... शेतकरी गंगाराम धिंदळे यांना शिरपुंजे गावात वडिलोपार्जित १८एकर शेती मात्र सर्व खडकाळ शिक्षण बी.कॉम .बीएड नोकरी लागली मात्र त्यांचे मन नोकरीत रमले नाही.त्यांनी आपल्या पत्नी पूजा यांना सोबत घेऊन आपली पारंपारिक शेतीत लक्ष्य घातले शेती खडकाळ माळरान,कोरडवाहू कुसळे सोडून तिथे काही पिकत नव्हते.आदिवासी विकास विभागाकडून त्यांना ऑइल इंजिन मिळाले त्यांनी आपल्या जमिनीचा पोत सुधारवला रात्रंदिवस पती पत्नी यांनी शेतीत वर्षभर राबून प्रथम बटाट्याचे उत्पादन घेणारा शिरपुंजे गावातील पहिला शेतकरी म्हणून ओळख निर्माण केलीनंतर भात शेतीत चारसूत्री भात लागवड ,एस.आर.टी पद्धत,श्री( स्त्री)पद्धत भात लागवड,मल्चिंग पद्धतीने टोकन करून भात लागवडकरून भात क्षेत्रात दीड पट उत्पादन घेऊनबाजारपेठेत स्वतः विक्री शेतकरी ते ग्राहक विक्री करून बाजारपेठ निर्माण केली परदेशात देखील त्यांचा तांदूळ विकला जात आहे. पाण्याची उपलबद्धता ..देव हंडी जलाशयातून पाईपलाईन द्वारे पाणी उचलून आपल्या शेततळ्यात आणून तसेच विहीर खोदून त्या पाण्याचा नियोजनबद्ध ठिबक सिंचन द्वारे शेतीला पाणी देऊन आठ माही पिके घेण्यात गंगाराम धिंदळे यशस्वी ठरले जमिनीची आरोग्य पत्रिका तयार करून घेतली त्यानुसार बागायती शेतीस सुरुवात केली.बांधावर गिरीपुष्पाची लागवड करून सेंद्रिय कब्र वाढवणे सोबत सेंद्रिय उत्पादने खते स्वतः निर्माण केली आहेत. गांडूळ खत,जीवामृत,दशपर्णी अर्क,गांडूळ पाणी,लसूण अर्क,मिर्ची अर्क,स्वतः निर्माण करून स्वतः वापर करतात व त्यानुसार शेतीत वेगवेगळी उत्पादणे घेत आहे.२०११ला शेततळे निर्माण केले त्यासाठी कृषिविभाग राष्ट्रीयफळ उद्यान अभियांनातर्गत ३४बाय ३४मिटरचे सामुदायिक शेततळे त्यांना मिळाले त्यानुसार शेततळ्यात मच्छी उत्पादन घेतल्याने त्यांचा आर्थिक उत्पन्नाचा मार्ग मोकळा झाला.२हजार मच्छ बीज सोडून१लाख ५०हजार उत्पादन मिळाले २०१३- १४ मध्ये शेडनेट हाऊस निर्माण केले त्यामध्ये काकडी,ढोबळी मिरचीची लागवड करून शाश्वत शेती या योजनेचे मार्गदर्शन मिळाले त्याच बरोबर शेंद्रिय शेती बचत गटाची निर्मिती ५०शेतकरी एकत्र करून सेंद्रिय शेतीचे मार्गदर्शन करून इतर शेतकरी स्वावलंबी करून उत्पादन ते विक्री पर्यंत संपूर्ण मार्गदर्शन इतर शेतकऱ्यांना देऊन स्वतःचे उत्पादन वाढीवले सोबत इतर शेतकऱ्यांचा माल एकत्र करून धान्य बाजार,प्रदर्शन,कृषिविभाग,आकाशवाणी,दूरदर्शन यांच्या माध्यमातून बाजारपेठ तयार केली.सेंद्रिय उत्पादन बयोसट कंपनीचे पी.जी.एस.सर्टिफिकेशन त्यांना मिळाले त्यानुसार सेंद्रिय पद्धतीने तांदूळ,नाचणी, खुरासनी,बरोबरच अधिक उत्पन्न देणारे स्ट्रॉबेरी,काकडी,कलिंगड,अशी उत्पादने शेतकरी गंगाराम धिंदळे घेत आहेत.महाराष्ट्रातल्या प्रत्येक जिल्ह्यात जाऊन अकोले तालुक्यातील अतिदुर्गम भागातील सर्वच प्रकारच्या सेंद्रिय उत्पादने पोहचविण्याचे काम करत आहेत. आर्थिक उत्पन्न शेतीतून पूर्वी जेमतेम लाखभर रुपये मिळत असे मात्र गतवर्षी दहा लाख रुपयांचा तांदूळ विकला त्यातून निव्वळ नफा अडीच लाख रुपये मिळाले,स्ट्रॉबेरी मधून एक लाख तर काकडीतून ७५हजार,परदेशात दोन हजार किलो तांदूळ गेला त्यातून दीड लाख मिळाले असे किमान सात लाख रुपये खर्च जाऊन मिळत असल्याचे गंगाराम धिंदळे यांनी सांगितले २०२२मध्ये यु ट्यूब व फेसबुकवरून इंदापूर पुणे येथील मार्केटिंग कंपनी टू ब्रदर्स यांनी या शेतकऱ्याचा शोध घेतलाव शेतावर येऊ न भेट दिली. वर्षभरात जी सेंद्रीय उत्पादने घेतली जातात त्यांची माहिती घेऊन नाचणी,तांदूळ,हातसडीचा इंद्रायणी तांदूळ,काळभात, खडक्या,सह्याद्री स्पेशल,खुरासनी खरेदी करू लागले अगोदर आठ दिवस पैसे पाठवून शेतकऱ्याचा माल खरेदी केला जातो.त्यामुळे प्रत्येक महिन्याला आदिवासी भागातून १५००ते२०००किलो माल हा परदेशात जातो.अमेरिकेतील दोन महिला शेतकरी गंगाराम धिंदळे यांच्या शेतीवर येऊन मालाची प्रतवारी तपासली गंगाराम धिंदळे (शेतकरी,शिरपुंजे)गेली १२वर्षे म्हणजे एक तपापासून मी शेती व्यवसाय करतो खडकाळ ,कोरड वाहू जमिनीचा पोत सुधारून पाण्याची उपलब्धता करून सेंद्रिय शेतीची कास धरून भात शेती,भाजीपाला,फळ लागवड,मच्छ बीज,स्ट्रॉबेरी ,कलिंगड लागवड करून माझे आर्थिक उत्पन्न मी वाढवले आहे .माझेकडे ट्रेकटर,गाडी,चांगले घर,व साठवणुकीसाठी गोडाऊन आहे .शेतीकांमासाठी माझे आई वडील भाऊ ,पत्नी पूजा,मुले मला मदत करतात २०१८ रोजी महाराष्ट्र शासनाचा वसंतराव नाईक कृषी भूषण पुरस्कार प्राप्त झाला .माझे शेतीचे क्षेत्र वाढले असून दरवर्षी उत्पन्नात वाढ होते. पूजा धिंदळे (शेतकरी)आमची शेती म्हणजे खडकाळ होती मात्र माझे पती गंगाराम यांनी जिद्द व चिकाटीने या शेतीचा चेहरा मोहरा बदलविला आहे आज आमची शेती म्हणजे कृषी नंदनवन बनले आहे .आमच्या शेतात जसे खरेदीदार येतात तसेच शेती पाहण्यासाठी पर्यटक येतात त्यांची निवासाची जेवणाची सोय फिरण्यासाठी बैलगाडीची सोय आम्ही करतो त्यातून आम्हाला आर्थिक उत्पन्न मिळते १८एकर क्षेत्र २०एकर झाल्याचे आम्हाला समाधान आहे .झोपडीवजा घर होते त्याचे रूपांतर बंगल्यात झाले आहे तर जाण्या येण्यासाठी मोटरसायकल आहे .शेतीसाठी ट्रेकटर यांत्रिकी साहित्य आहे . फोटो