आपल्या अपंग मुलगी वैशाली हिच्या नावे आदिवासी ठाकर समाजाच्या लक्ष्मण सयाजी उघडे या वृध्द शेतकऱ्याने आपल्या

अकोले, ता.२०: आपल्या अपंग मुलगी वैशाली हिच्या  नावे आदिवासी ठाकर समाजाच्या लक्ष्मण सयाजी उघडे या वृध्द शेतकऱ्याने आपल्या शेतातील सत्तरी ओलंडणाऱ्या धबधब्याचे नाव  वैशाली धबधबा ठेवून लाखो पर्यटकांना आकर्षित केले आहे.भंडारदरा जलाशय पाहिल्यानंतर पर्यटकांची पाऊले वळतात ती  आदिवासी बहुल असलेल्या पांजरे  गावाकडे ...

भंडारदरा कडून घाटघर येथे जाणाऱ्या रस्त्यावर १५० लोकवस्तीचे पांजरे हे गाव आहे.येथील पोलिस पाटील लक्ष्मण सयाजी उघडे वय सत्तर यांनी आपल्या शेतात सत्तर वर्षापूर्वीचा ओढा पक्क्या दगडाने बांधून घेतला आहे.त्यासाठी कोणतीही सरकारी मदत नाही की सावकारी कर्ज घेतले नाही .जंगलातील दगड आणून ती योग्य पद्धतीने लावून तज्ञ इंजिनियर काय काम करेल असे काम करून त्याच्या शेतातून व्हणारा ओढ्याचे रूपांतर धबधब्यात झाले जणू काही नायगारा धबधबा त्यासाठी त्याच्या घरातील सर्व कुटुंबाची त्याला मदत झाली. वैशाली व रोहिणी दोन मुली त्यात वैशाली अपंग मतिमंद मात्र तिच्यावर लक्ष्मण यांचा जीवापाड जीव असल्याने त्याने आपल्या शेतातील ओढा बांधून त्यातून तयार होणाऱ्या धबधब्याला वैशाली फॉल असे नाव देऊन पर्यटकांना आकर्षित केले आहे.नायगारा सारखा निसर्ग निर्मित हा धबधबा अवतीर्ण झाला वन्य जीव विभागाचे सहायक वनसंरक्षक गणेश रणदिवे,अमोल आडे यांनी हा धबधबा पाहण्यासाठी पर्यटकांना कच्चा रस्ता तयार करून दिला असला तरी पक्का रस्ता झाल्यास लाखो पर्यटक ,निसर्गप्रेमी याचा आस्वाद घेत आपला आनंद द्विगुणित करतील

पाऊस थांबल्यावर हा शेतकरी त्याच्यावर गहू ,हरबरा अशी पिके घेऊन आपले कुटुंब चालवतो राज्यातील हा पहिला धबधबा एका आदिवासी शेतकऱ्याने आपल्या मुलीच्या प्रेमापोटी धबधब्याला मुलीचे नाव दिले आहे.भंडारदरा पर्यटन मध्ये आता वैशाली धबधब्याची नोंद झाली असून भंडारदरा घाटघर येथे भेट देणारे निसर्ग प्रेमी हमखास या धबधब्याला भेट देतात.

लक्ष्मण उघडे(शेतकरी, पांजरे) माझ्या आजोबा पंजोबाने शेतातील ओढा बांधला मी हा ओढा हळूहळू उंचावत नेला त्यातून धबधबा तयार झाला असून पक्का बांध बांधल्याने त्यातून निर्माण होणारा धबधबा पर्यटकांचे आकर्षण बनला आहे.या धबधब्याला माझे मुलगी वैशाली हीचे नाव मी दिले आहे. दरवर्षी हजारो पर्यटक या धबधब्याला भेट देतात याचा मला आनंद असून हे पाणी जलसंपदा विभागाने अडविले तर या भागातील शेतीला व पिण्यास पाणी उपलब्ध होईल व पाणी टंचाई दूर होईल त्यासाठी सरकारने या प्रकलपाचा विचार करावा.

फोटो.. लक्ष्मण उघडे

वैशाली उघडे,वैशाली धबधबा.. छाया शांताराम काळे.

वाकी तुडुंब

अकोले, ता.९: : नगर जिल्हा आणि मराठवाड्यासाठी नगर जिल्ह्यातील मुळा आणि भंडारदार ही धरणे महत्त्वपूर्ण आहेत. मुळा, भंडारदरा पाणलोट क्षेत्रात पावसाचे तांडव सुरू आहे. भातखाचरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात पाणी साचले आहे. शेतकरी गाळ तुडवणी, आवणीची कामे करताना दिसत आहेत. तर शनिवारी दुपारी एक वाजता वाकी जलाशय पूर्ण क्षमतेने भरले असल्याची माहिती जलसंपदा विभागाचे अभिजित देशमुख यांनी सांगितले

बारी, वारूंघुशी परिसरात जोरदार पर्जन्यवृष्टी झाल्याने  वाकी जलाशयाचा ११२.६६ दशलक्ष घनफूट साठा झाल्याने ते शंभर टक्के भरले. कृष्णवंती नदीला पूर आला आहे.  यापूर्वी अंबित, पिंपळगाव खांड, , जलाशय भरले आहेत.मुळा कृष्णवंति  नदीला पूर आला आहे.

कोदणी वीज केंद्रातून वीजनिर्मिती सुरू झाली आहे. रंधा धबधबा सुरू झाला आहे. मुळा पाणलोट क्षेत्रातील प्रत्येक गावात जोरदार पर्जन्यवृष्टी होत असल्याने मुळा नदीला पूर आला आहे. भंडारदरा जलाशयात अवाक वाढत आहे. वादळी पाऊस झाल्याने उडदावणे येथील बुवांजी गांगड, सखाराम गांगड यांचे घरावरील कौले उडाले. गुहीरे, रंधा परिसरात वादळ व बीएसएनएलचे वायरमुळे विजेचे पोल मोठ्या प्रमाणात पडल्याने परिसरातील दहा गावे काही काळ अंधारात होती.

वीज कर्मचारी दत्ता भोईर यांनी नियोजन करून वीज पूर्ववत केली. काल झालेल्या पाऊसमुळे भंडारदरा जलाशयात ३०० दशलक्ष घनफूट आवक झाली आहे

पाऊस..भंडारदरा ९६ मिलिमीटर(७३३)घाटघर ११२(१२५९) रतनवाडी १३९(१२७२)वाकी ७३(५२३)निळवंडे९(३३७) आढळा५(८०) मिलिमीटर पाऊस झाला आहे.

शेकरू कमी झाले

अकोले, ता.२२:

अकोले कळसुबाई हरिसचंद्रगड अभयारण्य क्षेत्रात गत वर्षीच्या तुलनेत शेकरूंची संख्या कमी झाली आहे.नुकत्याच करण्यात आलेल्या प्रगणनेत ही बाब निदर्शनास आली.

शेकरू हा प्राणी कळसुबाई हरिसचंद्रगड अभयारण्य तसेच लगतच्या भिमाशँकर अभयारण्य परिसरात आढळतो.हरिसचंद्रगड परिसरातील कोथळे देवराई,तोलारखिंड,तसेच अंबित ,पाचनई,कुमशेत येथील वनांमध्ये शेकरूंचे अस्तित्व मोठया प्रमाणात आहे. पावसाळ्याच्या तोंडावर शेकरू झाडावर नवीन घरटी बंधतात.त्या मुळे मे महिन्याच्या अखेरीस तसेच जून च्या पहिल्या आठवड्यात शेकरूंची गणना करतात.झाडावर प्रत्यक्ष दिसलेले शेकरू तसेच त्यांची नवी व जुनी घरटी यांची मोजदाद केली जाते.

कळसुबाई हरिसचंद्रगड अभयारण्यात 30 मे ते 3 जून या कालावधीत भंडारदरा व राजूर वन्यजीव वनपरिक्षेत्रात ही गणना करण्यात आली.

हरिसचंद्रगड परिसरातील कोथळे,अंबित,पाचनई परिसरात 47 शेकरू दिसून आले.या शिवाय झाडांवर शेकरूंची नव्याने बांधलेली 177 तर जुनी 135 घरटी आढळून आली.शिवाय 42 घरटी सोडून दिलेली दिसली.आबा,हिरडा,लोध,उंबर,करप, करंबु,जांभूळ,आवळा,येहळा आदी झडांवर शेकरू तसेच त्यांच्या घरट्याचे अस्तित्व आढळले.

भंडारदरा पाणलोट क्षेत्रातील कोळटेंभे व रतनवाडी परिसरातील जँ जँगलातही 11 शेकरू प्रत्यक्ष दिसले.तसेच वापरात असलेली 19 घरटी दिसून आली.

 प्रत्यक्षात 58 शेकरू दिसले असले तरी नव्याने बंधलेली घरटी पहाता त्यांची संख्या 70 ते 75 असावी असा अंदाज आहे.

गतवर्षी अभयारण्यात 97 शेकरू दिसले होते. तसेच त्यांची 396 घरटी दिसून आली होती.गतवर्षी त्या आधीच्या वर्षाच्या तुलनेत शेकरूंच्या संख्येत दीड पट वाढ दिसून आली होती.या वर्षी मात्र त्यांच्या संख्येत घट झाली आहे.

शेकरू हा राज्य प्राणी असून त्याचे लाल डोळे तसेच त्याला झुपकेदार शेपटी असते. राज्यात काही ठिकाणच्या जगलातच आढळत असलेल्या या प्राण्यांच्या जतन संवर्धनासाठी विशेष प्रयत्न करण्याची गरज व्यक्त केली जात आहे.

९२ शेकरू हरिश्चंद्र गड कलसू बाई अभयारण्यात

अकोले, ता .२१:

 हरिश्चंद्रगड अभयारण्यातील भंडारदरा वन्यजीव व राजूर वन्यजीव वनपरिक्षेत्रात  सुनिल लिमये साहेब अप्पर प्रधान मुख्य वनसंरक्षक (वन्यजीव)  वनसंस्थळ पश्चिम मुंबई मा.  अनिल अंजनकर वन्यजीव नाशिक  गणेश रणदिवे सा. वनसंरक्षक यांच्या मार्गदर्शनाखाली राजुर वन्यजीव वनपरिक्षेत्रात दिनांक ३०/०५/२०२२ ते ३/०६/२०२२ पर्यंत महाराष्ट्राचा राज्य प्राणी शेकरु या वन्य प्राण्यांची प्रगणना करण्यात आली प्रगणनेसाठी संरक्षण मजुर, वनरक्षक वनपाल यांनी शेकरु चे घरटे (जुने, नवे) प्रत्यक्ष दिसलेले

 

शेकरु  धानुसार प्रगणना करण्यात आली आहे.

 

 हरिश्चंद्रगड- अभयारण्यात गतवर्षी९७   तर २०२२ ल ७५शेकरू आढळले आहेत. यामुळे शेकरूंच्या संख्येत यंदा मागील वर्षीपेक्षा  वाढ कमी झाल्याचे नुकत्याच झालेल्या शिरगणतीनुसार स्पष्ट झाले आहे. वन्यजीव विभागाच्या माहितीनुसार या अभयारण्यात आतापर्यंत शेकरूंची ३५८  घरटी आढळली आहेत; मात्र, त्यांची संख्या ७५  असून  कोथळे नवीन २२,विहीर २० , लव्हाळी कोतुळ २६ ,पाचनई९ , कुमशेत ३  शेकरू आहेत  ही संख्या घटली   आहे.

 

पावसाळा सुरू होण्यापूर्वी शेकरू नवीन घरटी बनवितात. या मुळे शेकरूंची गणना मे मध्ये केली जाते. पहिल्या टप्प्यात शेकरूंची संख्या प्राप्त झाली असून हे सर्वेक्षण मे चा शेवट व जूनच्या पहिल्या आठवड्यापर्यंत सुरू असते. त्यामुळे अंतिम आकडा हा ७५ आहे, असे वन विभागाचे मत आहे. ही गणना 'जीपीएस' या तंत्राद्वारे केली जाते. यंदा केलेल्या गणनेत शेकरूंचा आकडा वाढू

 

शकतो, अशी आशा स. वनसरंक्षक गणेश रणदिवे  यांनी व्यक्त केली आहे. इतरत्र त्यांचा अधिवास आहे का, याचा अभ्यास करणार असल्याचे वनक्षेत्रपाल डी. डी.पडवळ यांनी सांगितले. अकोले तालुक्यात

चौकट

तळकोकणातही शेकरूंचे दर्शन

 

वजन दोन ते अडीच किलो, लांबी अडीच ते तीन फूट असलेल्या शेकरूंची डोळे गुंजीसारखे लाल असतात. त्याला मिशा, अंगभर तपकिरी तलम कोट आणि गळ्यावर, पोटावर पिवळसर पट्टा, झुबकेदार लांब शेपूट असते शेकरू वर्षातून एकदाच डिसेंबर-जानेवारीमध्ये पिलाला जन्म देते. एक शेकरू झाडाच्या बारीक फांद्यावर सहा ते आठ घरटी तयार करते ते १५ ते २० फुटांची लांब उडी मारू शकते. विविध फळे व फुलांतील मध हे त्याचे खाद्य असते. महाराष्ट्रात भीमशंकर, कळसूबाई हरिश्चंद्रगड अभयारण्य, आजोबा डोंगररांगांमध्ये, माहुली, वासोटा, मेळघाट, ताडोबात शेकरू आढळतात. शेकरू हा अतिशय देखणा आणि झपाट्याने दुर्मिळ होणाऱ्या प्रजातीतील प्राणी आहे. सह्याद्रीच्या रांगांमध्ये दाट जंगलांत त्यांचे वास्तव्य असते. अलीकडे मात्र तळकोकणात वस्त्यालगत त्यांची संख्या वाढली आहे. दाट लाल रंगाचा, आकर्षक, शेपटी असलेल्या शेकरूंच्या जोड्या नारळाच्या बागांमधून लीलया उड्या मारताना दिसतात..

कोरोना मुळे दोन वर्षे 

शेकरूंची नोंद करण्याचे काम काही अंशी झाले असून हरिश्चंद्रगड अभयारण्यात वापरातील व वापरात नसलेली ३५८  घरटी आढळली असून एकूण ७५  शेकरू या परिसरात असून कळसूबाई

 

घाटघर परिसरात १७ शेकरू असून तेथेही ४३ घरटी आढळली आहेत. गतवर्षी प्राणी पक्षांसह अभयारण्य क्षेत्रात २८० प्राणी व ४५० पक्षी आढळल्याची माहिती वनाधिकारी पडवळ यांनी दिली. photo akl6p1,2 

 

वाघ बारस

आदिवासीं बांधवांचे जीवन पावण करणारा दिवस म्हणजे “वाघबारस”

अकोले तालुक्याच्या अतिदुर्गम भागात मात्र वाघबारस साजरी करण्याची अनोखी परंपरा आजही आदिवासी बांधवांनी तितक्याच उत्सवाने जपली आहे. व्हिडीओ आवडला तर नक्की लाईक व सबक्राईब करायला विसरू नका.

.https://youtu.be/gpTkHFlCMUg

वाघ बारस

आदिवासीं बांधवांचे जीवन पावण करणारा दिवस म्हणजे “वाघबारस”

अकोले तालुक्याच्या अतिदुर्गम भागात मात्र वाघबारस साजरी करण्याची अनोखी परंपरा आजही आदिवासी बांधवांनी तितक्याच उत्सवाने जपली आहे. व्हिडीओ आवडला तर नक्की लाईक व सबक्राईब करायला विसरू नका.

.https://youtu.be/gpTkHFlCMUg

वाघ बारस

🐯🐯🐯🐯🐯🐯🐯🐯🐯

*"वाघबारस "*

आदिवासी समाजात बारशीला वाघ्या / वाघदेवाची पुजा करतात. त्यालाच वाघबारस असे म्हणतात.वाघ्या हे आदिवासी कोळी महादेव समाजाचे पुज्य दैवत आहे. प्रत्येक गावाच्या शिवारावर (हद्द) किंवा खिंडीत (दोन डोंगरामधील भाग) वाघ्याची प्रतिकात्मक स्थापना केलेली आढळून येते. गावापासून ज्या ठिकाणी जंगलाची हद्द सुरू होते अशा ठिकाणी वाघ्या असतो. या मागचे कारण म्हणजे ज्या ठिकाणाहून जंगल सुरू होते तेथूनच वाघ्याचे राज्य सुरू होते.तो जंगलाचा राजा असल्याने त्याची मनोभावे सेवा केल्यास तो जंगलातील इतर प्राण्यांपासून आपल्या जनावरांचे रक्षण करील व आपल्यावरही त्याची सदैव कृपादृष्टी राहील. अशी आदिवासी बांधवांची श्रद्धा असते. 

    

      काही ठिकाणी वाघ्याला गोड खिरीचा (गोडी वाघबारस) तर काही ठिकाणी तिखटाचा( मटणाचा किंवा बोंबलाचा) नैवेद्य (बोंली वाघबारस) वाघ्याला दाखविला जातो  आंबेगाव तालुक्यातील पिंपरगणेच्या वाघोबाला दुध-खिरीचा नैवेद्य तर वारंघुशी, खेतेवाडी, शेणित, एकलहरे येथील वाघ्याला मटणाचा नैवेद्य दाखविण्याची प्रथा आहे. गावातील गुराखी वाघबारस साजरी करताना वाघ्या समोर पाच नैवेद्य ठेवतात. त्यांच्यातीलच पाच जण वाघ्ये बनून ते पाच नैवेद्य पळवितात. त्यावेळी इतर जमलेली मुलं त्यांना मागून चिभडाने मारतात. सर्वजण वाघ्यावर रचलेली गाणी म्हणतात. जसे की....

'वाघूबा देवा-वाघूबा देवा

घोर नको लावू आमच्या जीवा

नको बाबा वाट धरू

नको गुरं-ढोरं मारू

आज हाय वाघबारस 

फेडीतो आज तुझा नवस

रागू-रूसू नको आम्हांवरी

आमची माया तुझ्यावरी

वाघूबा देवा..

 - संतोष मुठे

🌿🐾🐾🌿🐾🐾🌿🙏